Dürli aýratynlyklary has jikme-jik öwrenmezden ozal, käbir umumy tapawutlary belläliň. 19-21-nji aýatlarda agzalan aýratynlyklar “işler” diýlip atlandyrylýar we bu söz köplük sanda. Bu adamyň günäkär tebigatyndan gelip çykýan dürli işleri görkezýär. Elhenç sanaw “we şular ýaly zatlar” diýip gutarýar, bu teniň işleriniň doly sanawy däl-de, eýsem wekilçilikli sanawdygyny görkezýär. Mukaddes Ýazgylarda bu görnüşli başga sanawlar hem bar (mysal üçin, Matta 15:19; Rimliler 1:29 serediň).
Ruhuň imanlynyň durmuşynda (22-23-nji aýatlar) ýerine ýetirýän aýratynlyklary “miwe” diýlip atlandyrylýar. Bu zatlar işlerden has köp, ýöne ýüregimizde we durmuşymyzda “ösmek” bilen ähli hereketlerimize täsir edýän garaýyşlardyr. “Miwesi” sözi ýekelik sanda – bu aslynda bir miwe, dokuz görnüşli miwe diýsek bolar. Ruh durmuşymyzda bu aýratynlyklaryň diňe birini ýa-da ikisini däl-de, eýsem hemmesini bilelikde “Ruhuň miwesini” emele getirmegini isleýär. Ony owadan güle meňzetmek bolar: eger ýapraklaryň biri ýa-da ikisi ýolunsa, gülüň gözelligi ýok bolýar.
Teniň Işleri
Teniň işleriniň sanawy garaňky suratdyr we adam beýleki has ýakymly okuw mowzuklaryna ýüzlenmegi makul bilýär, ýöne Hudaý bu zatlary Öz sözüne goýmady, şonuň üçin biz olara ähmiýet bermezlik üçin. Bu zatlar bize “teniň islegini ýerine ýetirýän” durmuşyň elhenç netijesini görkezýän duýduryş üçin ýazyldy.
Wekilçilikli sanaw belli toparlara bölmek bolar: ilkinji üçüsi (zyny, hapaçylyk, ahlaksyzlyk) jyns günäleri, indiki ikisi (butparazlyk, jadygöýlik) butparazlygyň dini günäleridir. Munuň yzyndan goňşyma garşy günäleriň uzyn sanawy gelýär we çäksizligi görkezýän iki günä (serhoşlyk, şadyýanlyk) bilen tamamlanýar.
zyny
bu, köp sanly rugsat beriji günbatar jemgyýetlerimizde adamlar tarapyndan günä hasaplanmaýan zat. Ýöne Hudaýyň ahlak kadalary üýtgewsizdir we hristian Hudaýyň kadalary boýunça ýaşar, hatda onuň ýaşaýyş durmuşy töweregindäki adamlardan tapawutlansa-da. Ol Hudaýyň kadalarynyň dowamly bagt üçin ýeke-täk we ynamly ýoldygyny bilýär. Hudaýyň gözünde nika ýoldaşyňyz bolmadyk islendik adam bilen jyns gatnaşygy zynydyr. Hudaýyň är-aýalyň lezzet almagy üçin beren zady, Hudaý tarapyndan berlen kontekstden çykarylanda günä bolýar we bu – metbugat size näme aýtsa-da – ahyrynda şatlyk däl-de, gaýgy getirer.
hapaçylyk
bu sözüň jyns günäleri bilen baglanyşyklydygy Ylham 17:4-den görünýär, bu ýerde iki söz hem baglanyşykly: “elinde altyn käse bar, ol... zynasynyň hapa zatlary bilen doly”. Zynanyň hakyky hereketinden başga-da, tenimiziň meşgullanmagy halaýan köp ahlak hapaçylygy bar. Metbugat, çap edilen we beýleki, şeýle zatlar bilen doly. Goý, biz Rebbe ähli işlerimizde we pikirlerimizde arassa galmak üçin kömek soralyň.
Ýaş ýigit (ýa-da ýaş gyz) öz ýoluny nädip arassalar? Seniň sözüň boýunça ünsli bolmak bilen (Zebur 119:9).
ahlaksyzlyk
Bu üç sözüň tertibinde aýdyň bir ýokary dereje bar: ilki belli bir günä (zyny), soňra akylyň hapaçylygynyň umumy ýagdaýy (hapaçylyk), we ahyrynda edep-terbiýäni äsgermezlik (ahlaksyzlyk). Bu üç söz 2 Korinfliler 12:21-de hem bilelikde tapylýar.
butparazlyk
butparazlyk Galatiýaly imanlylaryň köpüsiniň halas bolan amaly bolupdy. Şonuň üçin Pawlus olara öwrülmezden ozal durmuşlaryny häsiýetlendiren däp-dessurlara we endiklere dolanmazlygy duýdurýar. Şol butparazlyk amallary we dinleri jemgyýetlerimize barha köp aralaşýar. Umuman aýdanyňda, resuly Ýahýanyň maslahaty her bir imanly üçin örän zerurdyr:
Çagalar, özüňizi butlardan goraň (1 Ýahýa 5:21).
jadygöýlik
grek sözi pharmakia, ondan iňlis sözi ‘pharmacy’ gelip çykýar. Butparaz halklaryň arasynda käbir dermanlary ulanmak köplenç okkult güýçlere ýüzlenmek bilen bilelikde bolýar. Şeýle jadygöýligiň mysallary Mukaddes Ýazgylarda tapylýar: Müsürden Çykyş 7:11 (Müsür); Işaýa 47:9-12 (Babyl); Resullaryň Işleri 19:19 (Efes). Häzirki zaman Afrikada ulanylýan ‘derman’, spiritizm we medeniýetli ýurtlarymyzdaky ‘alternatiw’ dermanlaryň köpüsi ondan kän bir tapawutlanmaýar. Soňky iki söz dini ugurdaky günäleri suratlandyrýar. Birinjisi (butparazlyk) belki açykda has köp ulanylýar, ikinjisi (jadygöýlik) has gizlin. Şu wagta çenli agzalan teniň ähli işleri butparaz dini kultlar bilen baglanyşyklydy. Bu zatlarda ýaşaýanlaryň soňy ikinji ölümdir: Ylham 21:8.
ýigrenç
(duşmançylyklar) Bu söýginiň tersi bilen häsiýetlendirilýän ýagdaýy suratlandyrýar. Hudaý bilen baglanyşykly bolsa
Çünki teniň akyly Hudaýa garşy duşmançylykdyr. Rimliler 8:7
ýa-da adam bilen baglanyşykly bolsa
Şol gün Pilatus bilen Hirodes biri-biri bilen dostlaşdylar, çünki olar öň biri-biri bilen duşmançylykda bolupdylar. Luka 23:12
Bu ýerde resul adamlaryň özara duşmançylyklaryny göz öňünde tutýar, Pawlus Titusyň hatynda muny şeýle suratlandyrýar:
ýigrenji we biri-birini ýigrenýän. (Titus 3:3)
jedeller
gabanjaňlyk
grek dilinden zelos ‘höwes’ ýa-da ‘höwesli’ ýaly sözler gelip çykýar. Bu söz Mukaddes Ýazgylarda hem oňyn, hem otrisatel manyda ulanylýar. Oňyn mysallar: Ýahýa 2:17 (Rebbiň höwesi) ýa-da 2 Korinfliler 11:2 (Pawlusyň höwesi). Ýöne bu ýerde bu söz bütinleý erbet manyda ulanylýar. Bu gabanjaňlygyň gözbaşy söýgi däl-de, duşmançylykdyr. Biriniň bir zady bar bolany ýa-da eden zady (maddy emläkler, ukyplar, üstünlik) sebäpli näderejede aňsat gabanjaň bolýarys. Ruhy gabanjaňlyk hem bar, bu has erbetdir, Rebbim bir dogana ýa-da uýa beren bir zady sebäpli gabanjaň bolanymda.
gaharlar
(gazap, gahar) Ylhamda Hudaýyň gazaby üçin ýedi gezek ulanylýar, ýöne başga ýerlerde hemişe diýen ýaly erbet manyda ulanylýar. Eger ýüregimizdäki gabanjaňlygy höküm etmesek, ol ahyrynda gahar ýa-da gazap bolup çykar.
dawalar
toparlar, partiýa döretmek. Bu partiýa liderleriniň tarapyny tutmak ýa-da olara garşy çykmak. Ýakup 3:14-16-da gabanjaňlyk bilen baglanyşykly. Gabanjaňlyk kök, gazap we dawalar bolsa miwe diýip bileris.
jedeller
bölünişikler. Partiýa döretmek bölünişiklere sebäp bolýar. Imanly diňe bölünişiklere sebäp bolmakdan däl-de, eýsem bölünişiklere sebäp bolýanlardan hem ägä bolmaly we olardan daş durmaly.
Ýöne men size ýalbarýaryn, doganlar, öwrenen taglymatyňyza garşy bölünişikler we ýykylmak üçin sebäpler döredýänleri göz öňünde tutuň we olardan daş duruň. Rimliler 16:17
pikir mekdepleri
bidgatyklar, mezhepler. Bölünişik mezhebiň başlangyç tapgyrydyr, mezhep bolsa zatlaryň ýetişen we durnukly ýagdaýydyr. Mezhepçilik duşmançylykdan gelip çykan ösüşiň ýokary derejesidir. Bu ýedi sözdäki ösüş aňsatlyk bilen görünýär.
gabanjaňlyklar
gabanjaňlyk gabanjaňlyga örän ýakyn. Tapawudy şeýle suratlandyrmak bolar: gabanjaňlyk başgasynyň elindäkini almak isleýär, gabanjaňlyk bolsa özüniň hem şony isleýär. Gabanjaňlyk
süňkleriň çüýremegi ýalydyr (Süleýmanyň Tymsallary 14:30).
serhoşlyk
güýçli içgileri aşa köp içmek
şadyýanlyk
serhoşlygyň umumy netijesi, 1 Petrus 4:3-de hem bilelikde agzalýar.
“Şeýle zatlary edýänler Hudaýyň Patyşalygyny miras almazlar” (31-nji aýat). Şeýle zatlary edýänler diýmek, şeýle zatlarda hemişe ýaşaýanlar, şeýle zatlar bilen häsiýetlendirilýänler. Pawlus Koloseliler 3:7-de şeýle bir meňzeş aňlatma ulanýar: “Siz hem bir wagtlar şol zatlarda ýaşaýardyňyz.” Kolosaly mukaddesler üçin bu geçmişdi; “bir wagtlar” olar şol zatlarda ýaşapdyrlar, ýöne indi Korinflilerdäki imanlylaryň durmuşynda bolşy ýaly üýtgeşme bolupdy: “Sizden käbirleri şeýle zatlardy; ýöne siz ýuwuldyňyz, ýöne siz mukaddes edildiňiz, ýöne siz Reb Isa ady bilen we Hudaýymyzyň Ruhy bilen aklanyldyňyz” (1 Korinfliler 6:11).
Ruhuň Miwesi
Ten özüni işlerde görkezýän ýaly, Ruh hem Özüni Öz miwesinde görkezýär. “Işler” işjeňlik ideýasyny öňe sürýär; “miwe” içerde işleýän güýçden – imanlyda işleýän Mukaddes Ruhyň energiýasyndan söz açýar.
Bu makalanyň başynda bellenişi ýaly, “miwe” sözüniň ýekelik formasy birligi we sazlaşygy görkezýär. Reb Isada kämil görünen we Mukaddes Ruhyň güýji bilen Özüniňkilerde gaýtadan döredilmeli birlik we sazlaşyk. Ruhuň miwesi – Mesihde hakykatda, hristianda potensial taýdan – sazlaşykly miwedir, dürli elementler biri-birine laýyk gelýär.
Miwesiz
Miweli bolmagyň tersi hem Mukaddes Ýazgylarda agzalýar: miwesiz bolmak. Biz diňe şahsy öwrenmek üçin dürli ýerleri agzap geçýäris:
- “we ol miwesiz bolýar” (Matta 13:22 – tikenleriň arasynda ekilen)
- “ýalta ýa-da miwesiz bolmazlyk” (2 Petrus 1:8 – öňki aýatlarda agzalan zatlar ýok bolsa)
- “miwesiz” (Ýahuda 12 – hudaýsyzlar)
- “garaňkylygyň miwesiz işleri” (Efesliler 5:11)
- “olar miwesiz bolmazlar” (Titus 3:14 – imanlylar)
- “meniň düşünjäm miwesizdir” (1 Korinfliler 14:14 – ruh we dil dogada işjeň bolsa-da, eger düşünje hem gatnaşmasa, ol miwesiz ýa-da peýdasyzdyr).
Söýgi, Şatlyk, Parahatçylyk
Ruhuň miwesiniň ilkinji üç aýratynlygynda örän owadan umumylyk bar. Reb olaryň hemmesini agzap, olara “Meniň....” diýip at berýär.
- “Meniň söýgimde galyň” (Ýahýa 15:9) Meniň söýgimdegalyň” (Ýahýa 15:9)
- “Meniň şatlygym siziň içinde bolsun” (Ýahýa 15:11) Meniň şatlygym siziň içinde bolsun” (Ýahýa 15:11)
- “Meniň parahatçylygymy size berýärin” (Ýahýa 14:27)Meniň parahatçylygymy size berýärin” (Ýahýa 14:27)
Dokuz aýratynlygyň hemmesi Ruhuň miwesiniň bir bölegi bolup, şonuň üçin Hudaýyň Ruhynyň işinden gelip çykýan bolsa-da, söýgi we şatlyk Mukaddes Ýazgylaryň başga bir ýerinde hem Hudaýyň Ruhy bilen baglanyşyklydyr.
- “Ýöne men size ýalbarýaryn, doganlar, Reb Isanyň Mesihimiz arkaly we Ruhyň söýgisi arkaly, meniň üçin Hudaýa doga etmekde meniň bilen bilelikde göreşiň” (Rimliler 15:30) Ruhyň söýgisi, meniň üçin Hudaýa doga etmekde meniň bilen bilelikde göreşiň” (Rimliler 15:30)
- “Şägirtler şatlyk we Mukaddes Ruh bilen dolduruldylar” (Resullaryň Işleri 13:52) şatlyk we (Mukaddes) Ruhbilen dolduruldylar” (Resullaryň Işleri 13:52)
Uzak sabyrlylyk
bu, hristianyň durmuşyndaky dürli kynçylyklarda we ýüklerde nägileliksiz sabyr edýän ruhyň we janyň garaýşydyr.
Mähirlilik
(ýumşaklyk): bu “hereketdäki ýagşylyk” diýlip atlandyryldy, ýagşylyk özüni merhemet, rehimdarlyk we mähirlilik işlerinde görkezýär. Hudaýyň ýagşylykda baýdygy aýdylýar (Rimliler 2:4); Oglunyň sowgadynda görünen ýagşylyk (Titus 3:4).
Ýagşylyk
bu öňkiniň sinonimidir. Meňzeş manysy bar, ýöne doly birmeňzeş däl. Tapawudy näme? Käbirleri bu sözüň ýagşylygyň has berk häsiýetlerini, ýagny başgalara ýagşylyk etmek, ýöne hökmany däl-de ýumşak usullar bilen etmegi öz içine alýandygyny öňe sürdüler. Trençiň Sinonimler kitabynda ol Rebbiň söwdagärleri we satyjylary ybadathanadan kowmagyny mysal hökmünde ulanýar.
Wepalylyk
(iman, wepalylyk): Bir adamda nähili owadan aýratynlyk – wepalylyk. Gullar öz hojaýynlaryna “ähli gowy wepalylygy” görkezmäge höweslendirilmeli, şeýlelik bilen Halasgär Hudaýymyzyň taglymatyny bezemeli (Titus 2:10). Bu ýene-de Hudaýyň Özünde tapylýan zatdyr (Rimliler 3:3).
Ýumşaklyk
Gündelik dilde ýumşaklyk gowşaklyk bilen sazlaşyp biler. Mukaddes Ýazgylardaky ulanylyşda beýle däl! Umumy pikir, eger adam ýumşak bolsa, özüne kömek edip bilmeýär. “Ýüregi ýumşak” bolan Rebimizden nähili tapawut (Matta 11:20-30). Ol ýumşakdy we Hudaýyň ähli çäksiz çeşmeleri Onuň buýrugyndady. Imanly öz durmuşynda we aýratyn-da gullugynda şol bir häsiýeti ösdürmeli (1 Korinfliler 4:21, 2 Timoteos 2:25).
Öz-özüňi dolandyrmak
(sabyrlylyk): Adama tersini öwredilýän dünýäde öz-özüňi dolandyrmak nähili möhüm. Bu dünýäde özüňi doly dolandyryp ýöremek, başgalaryň ýykyljak ýerinde üstün çykmaga mümkinçilik berer. Kimdir biri aýdyşy ýaly: öz-özüňi dolandyrmak ýeňişi aňladýar.
“Şeýle zatlara garşy kanun ýok” – hiç bir kanun durmuşyňyzda Ruhuň bu miwesini görkezmegi gadagan etmeýär. Tersine: siz we men bu aýratynlyklar bilen häsiýetlendirilende, Rebimiz şöhratlanylar.
Näme üçin Mukaddes Kitabyňyzy we konkordansyňyzy alyp, bu dokuz möhüm aýratynlyk boýunça söz öwrenmäge başlamaly däl. Siz hökman sylaglanarsyňyz.
