Hristian dünýägaraýşyny tapmak
Dik dag gerşiniň golaýyndaky ferma jaýyndan açylýan görnüş ajaýypdy. Jaýyň aňyrsynda Yr Wyddfa depesi howply görünýärdi. Munuň tersine, jaýyň gapdallaryndaky ýaşyl ot kem-kemden ýokaryk galýardy we dik gyrasy bolan depeler rahat otlaýan goýunlar bilen örtülipdi. Öňünde ýaşyl reňk gaýalara ýol berýärdi, ol ýerde dag derýasy agaçly dag gerşinden aşakda ýerleşýän Llanberris, Uels derýasyna şatlyk bilen akýardy.
Emma Britaniýanyň öňdebaryjy senagat şäherindäki öz ýatylýan otagymdan görnüş düýbünden başgaçady. Jaýlar, soňra ýene-de jaýlar, olaryň aňyrsynda bolsa asmany gara çal reňke boýaýan zawod turbalaryndan çykýan tüsse bardy.
Görnüşler şeýle bolýar, ýöne dünýägaraýyşlar diňe biziň dogduk mekanyň görnüşi däl. Gaýtam, olar biziň medeniýetimiziň bize berýän özümiz we dünýä baradaky tejribelerden, pikirlerden we maglumatlardan ybarat. Käbir adamlar bu pikirleriň we garaýyşlaryň çylşyrymlylygyny birneme düşündirmegi başarýarlar. Beýlekiler bolsa bu akyl işiniň garyşyklygyndan bölekleri saýlap, özleriniň iň rahat duýýan dünýägaraýşyny gurýarlar.
Birleşdiriji faktory gözlemek
Bu şekilleriň hemmesi üçin birleşdiriji faktor gerek. Köp adamlar üçin bu faktor özleri we olaryň daşynda aýlanýan dünýä. Bu öz-özüňe gönükdirilen we ýalan garaýyş. Grek filosofy Platon zatlary dogry görmek üçin özüniň «Iň ýokary gowy» diýip atlandyran zadyna garaýyş gerekdigini öňe sürdi. Bu hakykatyň golaýynda, ýöne ol entek hem düýpli kemçilikli we ýetersiz. Öz barlygymyzy we adam ýagdaýynyň bulaşyklygyny düşündirmek üçin filosoflaryň göz öňünde tutan pikirlerinden has köp zat gerek.
Fransuz filosofy Žan Pol Sartr geň galdyryjy ýagdaýda zatlary düşündirmek üçin olary «gozgalmaýan kosmos salgylanma nokadyndan» görmek gerekdigini aýtdy. Bu has gowy, ýöne entek hem ýetersiz, sebäbi kosmos hem üýtgeýär. Kosmosyň içinden we kosmosyň daşyndan, hem-de ebedi, başyndan ahyryna çenli bir garaýyş gerek.
Dünýägaraýyşda Hudaý
Muny okaýan hristianlar bu argumentiň nirede barýandygyny eýýäm görüpdirler: Biziň gozgalmaýan kosmos salgylanma nokadymyz ähli ýerde bar bolan Hudaýdyr. Ol başyndan bäri bardy, sebäbi Ol başlangyçdy, we Ol başyndan ahyryny eýýäm bilýär, sebäbi Ol ebedi we ähli zady bilýän.
Bularyň hemmesiniň üstesine, Ol bize Öz Sözüni berdi. Injil Frensis Şaferiň «hakyky hakykat» diýip atlandyrýan zadyny öz içine alýar. Injil bize doly bilim bermeýär, sebäbi biz ony göterip bilmezdik. Emma, Injiliň bize aýdýan zady mutlak hakykatdyr. Ol diňe bir ähli zady perspektiwada goýman, eýsem bize bilmeli ähli zadymyzy aýdýan Ýaradyjymyz tarapyndan berilýär.
Gizlin zatlar Reb Hudaýymyza degişlidir; ýöne açylan zatlar bize we çagalarymyza ebedi degişlidir, şonuň üçin biz bu Kanunyň ähli sözlerini ýerine ýetirip bileris (Kanun taglymaty 29:29 KJV).
Emma diňe Hudaýyň açylyşynyň bolmagy ýeterlik däl, sebäbi biz ony Injiliň açýan dünýägaraýşyndan başga bir dünýägaraýyş boýunça düşündirip bileris. Fariseýler we kanunçylar özlerini Hudaýyň Kanunynyň goragçylary hasaplaýardylar. Aslynda olar bu Kanuny öz dogrulyklary nukdaýnazaryndan düşündirip, bilimsiz adamlary näletlenen hasaplaýardylar (Ýahýa 7:49).
Reb Isa salgyt ýygnaýjynyň we fariseýiň özüni alyp barşyny suratlandyran waka muny ajaýyp görkezýär (Luka 18:9-14). Fariseý Kanun barada has köp bilime eýedi, ýöne özüni dogry hasaplap, Hudaýyň Sözüne bolan garaýşy gaty kemçiliklidi. Salgyt ýygnaýjy özüniň günäkärdigini düşündi, şonuň üçin öz ýagdaýy baradaky zatlary dogry görüp bildi we özüni Hudaýyň merhemetine tabşyrdy. Ol muny bilmese-de, onuň garaýşy pygamberleriň we Kanunyň öwredişine öwrenen fariseýiňkiden has laýykdy. Dogry dünýägaraýşa eýe bolmak üçin kiçigöwünlilik möhümdir.
Eýýup kitabyndaky dünýägaraýyş
Eýýup kitaby bizi bu dünýädäki imanlynyň adam ýagdaýyna alyp barýar. Eýýubuň dünýägaraýşy doly däldi, ýöne ol hakykatdy. Ol göklerde nämäniň bolup geçýändigini takyk bilmeýärdi, ýöne ol Hudaýyň häsiýetini bilýärdi, ýöne ol şer güýçleriniň maksatlaryny we usullaryny diňe bölekleýin düşündi. Bu çäkli, ýöne dogry bilim bilen biz hem özümize we beýlekilere bolup geçýän zatlary bahalandyryp, kiçigöwünlilik, sabyr we batyrlyk bilen kabul edip bilýäris.
Eýýubuň dostlary bolsa, her biri öz kemçilikli dünýägaraýşyna ýapyşdylar. Her biri Hudaýyň dogrudygyna we Onuň günäni jezalandyrýandygyna ynanýardy – we olar dogrudy. Olaryň ýalňyşy, adamyň ejir çekmeginiň gizlin ýa-da açyk bir günä sebäpli özüne gelendigine ynanmaklaryndady.
Eýýup Hudaýyň näme üçin duşman ýaly oňa garşy çykandygyny düşündirip bilmedi. Onuň agyly sesi ýürekleri paralaýardy:
Näme üçin ýüzüňi gizleýärsiň we meni duşmanyň hasaplaýarsyň? Sen öňe-yza süýşürilen ýapragy döwermiň? (Eýýup 13:24-25). Ol hem dogrularyň sylaglanýandygyna we erbetleriň bu durmuşda jezalandyrylýandygyna ynanýan ýalydy. Şonuň üçin ol öz dogrulygyny talap etdi we nämäniň bolup geçýändigini düşündirip bilmedi. Emma ol Hudaýyň gowudygyna ynamyny saklady: Ol meni öldürse-de, men Oňa ynanaryn (Eýýup 13:15).
Eýýup üçin durmuş bulaşykdy, ýöne ol Hudaýy görjek gününe garaşýardy (Eýýup 19:25-27). Bu başga bir durnukly salgylanma nokady, Eýýuba çalt ýykylýan dünýäsinde ynam we kepillik beren gozgalmaýan waka.
Üç dost – şu günki ýaly, durmuşlaryna many berýän ýaly görünýän pikirleri saklaýanlar – hemmesi öz daş-töweregindäki wakalarda tertip görmäge synanyşan bir nokada eýediler. Olar her bir ýagdaýy öz çäkli we kemçilikli düşünje çarçuwasyna saldylar.
Elifaz «ruhy» tejribe geçirdi, şonuň üçin ol kiçi adamlara berilmedik ýokary bilime eýedigini öňe sürdi. Bildad Eýýuba «Hudaýy gözlemelidigini» aýtdy, soňra bolsa özüni «Öňki döwürden soraýyn» – suw joşgunyndan öňki döwürden, Hudaý adamyň erbetligini jezalandyran döwürden – diýip aklapdy. Ol hemişe bolşy ýaly, hemişe şeýle boljakdygyna ynanýardy (Eýýup 8:5-8; 2 Petrus 3:3-7). Sofar bize Hudaý barada ähli zady bilýändigini öňe sürýän, ýöne Ony şahsyýet hökmünde bilmeýän alymlary ýatladýar. Netijede, onuň suraty öz aňyndaky hakykatyň şöhlelenmeleri ýaly ýoýulandy. Ol Eýýuby ýalan sözlemekde aýyplady (Eýýup 11:2-3), soňra bolsa Hudaýyň şeýle bir uzakdadygyny, Eýýup ýaly adamlaryň Ony düşündirmeginiň mümkin däldigini öňe sürdi.
Gözläp Hudaýy tapyp bilermiň? (Eýýup 11:7-9). Bu soragy berip, ol ýalandan has howply bolup biljek ýarym hakykaty aýtdy. Elbetde, öz tagallalarymyz bilen Hudaýy tapyp bilmeris. Bizi tapýan Hudaýdyr.
Ybraýym we Yshagyň dünýägaraýşy
Mesih haçynyň duşmanlarynyň düşündirip bilmeýän zady Ybraýym we Yshagyň hekaýasydyr. Onda käbirleri Hudaýyň adam gurbanlygyny makullaýandygyny görýärler, beýlekiler bolsa Ybraýymy ganhorlyk günäsinde aýyplaýarlar. Hemmesi Hudaýyň Ybraýyma näme öwredýändigini we Onuň Ybraýymyň imanyny nädip synaýandygyny ýalňyş düşündirýärler. Biz Moria dagy görünende, Ybraýymyň gullukçylaryna näme aýdandygyny görýäris:
Men we ýaş ýigit ol ýere gidip, sežde ederis we (biz) size yzyna geleris (Gelip çykyş 22:5). Ýewreýlere ýazan ýazyjy Yshagyň wada çagasy bolandygy sebäpli, Hudaýyň ony ölülerden direldjekdigini tassyklady: Iman bilen, Ybraýym synalanda (synagdan geçirilende) Yshagy gurban etdi. We wadalary alan adam öz ýeke-täk ogluny gurban etdi, ol barada Yshakda seniň nesliň atlandyrylar diýildi. Hudaýyň ony ölülerden hem direltmäge ukyplydygyny hasaplap, ol ony mysal hökmünde aldy (Ýewreýler 11:17-19).
Eýýup hem, Ybraýym hem rasional pikir etdiler, ýöne Eýýup Hudaýyň hökümdarlygyny ykrar etmedi, Ybraýym bolsa Hudaýyň direliş Hudaýydygyny dogry öňe sürdi. Olar ýaly, bize hem durmuşyň üýtgeýän ýagdaýlary bilen ýeňişli göreşmek üçin Hudaýyň häsiýeti barada ýeterlik düşünje berilýär.
Hristian dünýägaraýşyny tapmak
Bu dünýä Şeýtanyň ynanmaýanlaryň aňyny körleýän dünýäsidir (2 Korinfliler 4:3-5). Dünýä ylym nukdaýnazaryndan seredýär we ýaradylyş hakykatyny ewolýusiýa/tebigy saýlama baradaky subut edilmedik teoriýa salmaga synanyşýar.
Mundan ugur alyp, biziň jynsymyzy gowulandyrmak üçin başga planetalardan gelýän jandarlara «ynanmaga» kömek etmek üçin ýüz ýyldan gowrak wagt bäri fantaziýa edebiýaty we täze döwür hereketi bar. Biz ylmyň başga gün ulgamlaryny we adamlar tarapyndan koloniýalaşdyrylyp bilinjek başga planetalary tapjakdygyny çaklaýarys. Bularyň hemmesi adam adama garşy söweşýän we dünýä şer, gahar we zorluk bilen doly wagtynda bolup geçýär.
Biz «Hudaýyň keşbinde» ýaradylandyrys (Gelip çykyş 1:26-27); biz akyl we ahlak duýgusy bilen üpjün edilen jogapkärli jandarlardyr. Bu ukyplaryň nireden gelendigini bilmek üçin uly akyl gerek däl; olaryň eonlar boýunça tötänleýin tebigy saýlamanyň önümi däldigi aýdyň bolmaly.
18 ýyl bäri egri arkaly aýal (Luka 13:11-13) biziň ýitiren adam ýagdaýymyzyň mysalydyr. Ol «hiç hili özüni göterip bilmeýärdi.» Ol bu barada hiç zat edip bilmeýärdi we bu onuň fiziki ýagdaýy bilen birlikde akyl ýagdaýyna hem täsir edýärdi. Ol diňe «ýere seredip, kynçylygy we garaňkylygy, azabyň garaňkylygyny görüp bilýärdi we (ol) garaňkylyga sürülýärdi» (Işaýa 8:22). Bu Reb gatyşyp, «ol dogrulanýança we Hudaýy şöhratlandyrýança» şeýle boldy.
Ýokardaky mysallar ýaly, mezmurçy hem erbetleriň ösýändigini görüp, bulaşykdy:
Emma meniň aýaklarym ýykylmakdan az galdy, ädimlerim ýalňyşmakdan az galdy. Sebäbi men akmaklara göriplik etdim, erbetleriň abadançylygyny göremde. Emma onuňky aýdyňlanma, birden düşündirme tejribesidi. Ol munuň nädip bolup geçendigini düşündirip, şeýle ýazdy: Men Hudaýyň mukaddes ýerine girdim. Şonda men olaryň soňuny düşündim (Mezmur 73:2-3,16-17).
«Düşündi» diýip terjime edilen söz, zatlary tertibe salmak we olary birleşdirmek diýen harf manysyna eýedir. Täze Ähtde ol «akyl» diýip terjime edilýär. Diňe biz zatlara mukaddes ýerden seredenimizde, ähli bilim bölekleri diňe Hudaýyň bize berip biljek bilimi esasynda öz ýerine düşýär. Mukaddes ýerden, hristian durmuş dünýägaraýşy manyly bolýar we ähli kynçylyklar çözülýär. Emma, biz mukaddes ýerde Hudaý bilen gürleşip we Onuň Sözüni okap, Oňa gulak asyp wagt geçirmelidigimizi ýatda saklamalydyrys.
