Ysmail hekaýasy adaty däl, sebäbi ol göwreli bolmazdan 25 ýyl öň başlady. Atasy Abram (Ybraýym) 75 ýaşyndady we çagasy ýokdy, şonda ol Ýehowanyň geň çagyryşyna jogap berip, öz dogduk ýeri bolan Haldeýadaky Ur şäherini (häzirki günorta Yrak) terk etdi, Ýehowanyň ony ol ýere eltjekdiginden başga hiç zat bilmeýän bir ýerde san-sajaksyz milletiň atasy bolmak üçin. Ýewreýler 11:8 şeýle diýýär: «Ybraýym iman bilen, soňra miras hökmünde aljak ýerine gitmäge çagyrylanda, boýun boldy we gitdi, hatda nirä barýandygyny bilmese-de.»
Sözüne wepaly bolup, Ýehowa Abramy we aýaly Saraýy Kenana eltdi. Ol derrew göründi we wada berdi: «Bu ýeri seniň nesilleriňe bererin» (Barlyk 12:7 NIV). Şol ýerde Abram Öz adyna gurbanlyk sypasyny gurup, özüni Ýehowa ybadat ediji hökmünde görkezdi.
Ýalňyş saýlawlar
Ýöne, agyr açlyk sebäpli, Abram Müsüre göçdi, Hudaýdan ol ýere gitmek üçin hiç hili görkezme almasa-da. Mukaddes Ýazgylarda yzygiderli sapak bar, Reb Öz yzyna eýerýänleri nirä eltsede, olary şol ýerde üpjün edýär. Abram bu sapagy öwrenmek üçin wagt we gynançly tejribe gerek bolar.
Hudaýyň durmuşy üçin kartasyndan daşda galandygyny duýmagy Abramy öz bitewiligini – we aýalynyň howpsuzlygyny – ylalaşmaga mejbur etdi. Butparazlaryň ony öldürip, aýalyny almaklaryndan gorkup, ol onuň aýaly däl-de, uýasy bolandygyny ýalan sözledi. Elbetde, Faraon özü Saraýy öz haremine aldy we «onuň üçin Abramy gowy garşylady, we Abram goýun we sygyr, erkek we aýal eşekler, erkek we aýal hyzmatkärler we düýeler aldy» (Barlyk 12:10-16). Ahlak taýdan bu erbet söwda boldy, iman taýdan bolsa has erbet.
Reb ony şol krizisden çykaran soň, Abram täze baýlygy bilen Kenana we öz gurbanlyk sypasyna gaýdyp geldi. Ýöne başga bir iman krizisi ýüze çykdy. Abram we Saraý ýaşarmaýardylar, we olar henizem çagasyzdy. Ýehowa san-sajaksyz nesiller baradaky wadasyny nädip ýerine ýetirjekdi? Soňra Saraýyň bir pikiri boldy: ol Abramy Müsürden getiren ýaş gul gyzyndan çaga edinmäge yrypdy. Ýöne bu çaga, Ysmaýyl, Abram 86 ýaşyndaka doglan, Hudaýyň wada eden çagasy däldi. Ol kynçylykdy, onuň ejesi hem şeýle, indi onuň hojaýynynda bolmadyk bir statusy bardy.
Hudaý Öz wadasyny ýerine ýetirýär
Ýehowa Abramyň Saraýdan bir ogul edinjekdigini tassyklady. Ahyrynda, Abramyň imanynyň başga synaglaryndan we ýene bir «ol meniň uýam, aýalym däl» wakasyndan soň, Hudaý Öz wadasyny ýerine ýetirdi. Ybraýym Ysmaýyl doglanda 100 ýaşyndady, Sara (Hudaý olaryň atlaryny üýtgetdi) togsan ýaşyndady. Ybraýymyň ömrüniň dörtden bir bölegini garaşan wada edilen ogluny ahyrynda gujagyna almak nähili şatlyk!
Indi 14 ýaşly Ysmaýyl täze doglan doganyna göriplik edýärdi we oňa erbet garaýardy. Şonuň üçin, Ybraýymyň uly gynanjyna (işleri öz ýoly bilen etmeginiň netijesi), ol Ysmaýyly we ejesini aýalynyň we Hudaýyň buýrugy bilen öýünden çykarmaly boldy. Ysmaýyl – we onuň nesilleri – Ysmaýyla we onuň nesillerine hemişelik duşman boldy, şu asyra çenli.
Güýçli iman, uly synag
Şübhesiz, Ybraýym ogluny imanda terbiýeledi we öz başdan geçirenlerini we şowsuzlyklaryny gürrüň berdi. Ýöne ata we ogul üçin iň uly iman synagy öňdedi. Bir gün Hudaý Ybraýyma Ysmaýyly uzak bir dagyň depesine alyp gidip, ony gurban hökmünde bermegini aýtdy! Ol Hudaýa soragsyz ynanmagy öwrenendigi üçin, ylhamlanan beýanda hiç hili ikirjiňlenme ýok. Ysmaýyl hem bu tejribe arkaly imanyny synagdan geçirip, güýçlendirerdi.
Ybraýym Ysmaýyly we käbir hyzmatkärleri üç günlük ýola, daga alyp gitdi. Onuň imany hyzmatkärine aýdan sözlerinde aýdyňdy: «Sen eşek bilen şu ýerde gal, men we oglan ol ýere bararys. Biz ybadat ederis we soňra size gaýdyp geleris» (Barlyk 22:5). Gaýdyp gelerismi? Ol ogluny gurban etjek dälmidi? Ata we ogul daga çykanda, Ysmaýyl aýtdy: «Ata? Ot we odun bar, ýöne ýakylýan gurban üçin guzy nirede?» (Barlyk 22:7). Ybraýymyň ýüregi ýarylýardy, ýöne onuň imany güýçlüdi: «Hudaýyň Özi ýakylýan gurban üçin guzy üpjün eder, oglum» (22:8).
Ybraýym iman bilen, Hudaý ony synagdan geçirende, Ysmaýyly gurban hökmünde berdi. Wadalar alan adam, Hudaý oňa «Seniň nesilleriň Ysmaýyl arkaly hasaplanar» diýen bolsa-da, ýeke-täk ogluny gurban etmäge taýyndy. Ybraýym Hudaýyň ölüleri direldip biljekdigini pikir etdi we göçme manyda, ol Ysmaýyly ölümden yzyna aldy. (Ýewreýler 11:17-19)
Hekaýa pygamberlik manysy bilen baý, biz Ybraýymy Hudaý Ata bilen deňeşdirenimizde, Ol Öz ýeke-täk Ogluny gurban edýär. Şol Ogul, Isa Mesih, «gurbanlyk guzy ýaly soýulmaga ... we agzyny açmady» (Işaýa 53:7).
Ol Reb ony saklaýança dowam etse-de, Ybraýymyň içinde bir ynam bardy, ony ýolbaşçylyk eden, üpjün eden we wadalarını hiç haçan ýerine ýetirmän galmadyk Hudaý, Ysmaýyly oňa bir ýol bilen yzyna bererdi, hatda ölüm arkaly bolsa-da. Bu wagtda biz Ysmaýyldan hiç hili şikaýat eşitmeýäris. Atasy odunlary gurbanlyk sypasyna goýanda, soňra Ysmaýyly baglap, ony odunlaryň üstüne goýanda, oglanyň aňynda näme bolup geçýärdi? Ol atasyna näme edýändigini soradymy? Ybraýym oňa aýtdymy? Biz Ybraýymyň sarsmaz imanynyň Ysmaýylyň atasyna bolan ynamynda şöhlelenendigini netije çykarmaly. Biz Ysmaýylyň imany barada köp okamasak-da, atasynyň pyçagy galdyranda onuň dymyp tabyn bolmagynda ony görmän bilmeris. Hudaýyň bizi äsgermezlik edýändigini ýa-da bize erbet garaýandygyny pikir etmäge synanyşýan wagtymyzda biziň üçin nähili sapak!
Ysmail maşgalasy
Ýyllar soň, Ysmail 40 ýaşyndaka, atasy oňa Mesopotamiýadaky ata-baba maşgalasyndan aýal getirmek üçin bir hyzmatkär iberdi. Ol atasyna ynanýardy we garaşdy. Şu gün, Ysmail Saranyň ölüminden soň öýlenmedik we özbaşdak hereket etmek üçin atasyna gaty bagly bolan «ejesiniň ogly» hökmünde görülip bilner. Ýöne Hudaý bize sapaklar öwredýän ýaly: Hudaýyň wagtyna ynan. Hudaýyň planlaryna ynan.
Hatda Ybraýymyň hyzmatkär-dolandyryjysy hem hojaýynynyň imanyny paýlaşdy. Ysmaýyl üçin gelin getirmäge iberilende, ol Hudaýdan ýol-ýörelge we açyk alamat sorady we jogap üçin Hudaýy wasp etdi (Barlyk 24). Hudaý Ysmaýyl bilen Rebekany birleşdirmek üçin başga bir gudratly wakalar zynjyryny döretdi. Bu hekaýa hem pygamberlikdir: Ybraýym hyzmatkärini Ysmaýylyň gelnini getirmäge iberen ýaly, Hudaý hem Mesihiň gelnini, Ybadathanany, Mesihe öýüne getirmek üçin Mukaddes Ruhy ýere iberdi. Ysmail atasy ýaly ogul edinmek üçin takmynan şonça wagt – 20 ýyl – garaşdy. Ol Rebeka öýlenende 40 ýaşyndady we ekizleri doglanda 60 ýaşyndady (Barlyk 25:20, 26).
Ybraýym bilen Saranyň öýünde hemişe agzybirlik bolmady, ýöne Ysmaýylyň öýi hasam bölünipdi. Dogulmazdan öň, ekizler Esaw we Ýakup Rebekanyň göwresinde göreşdiler. Gynanan Rebeka Rebe doga etdi we Ol oňa aýtdy: «Seniň göwresinde iki millet bar ... iki halk ... seniň içinde; biri ... beýlekiden güýçli bolar, we ulusy kiçisine hyzmat eder» (Barlyk 25:23). Olaryň şahsyýetleri doglandan başlap kesgitlenipdi. Birinjisi gyzyl we tüýli çykdy, şonuň üçin oňa Esaw ady berildi, bu «gyzyl» diýmegi aňladýar. Beýlekisi doganynyň ökjelerini tutup çykdy, şonuň üçin oňa Ýakup ady berildi, bu «ökje tutan» diýmegi aňladýar we aldawçylygy we manipulýasiýany aňladýar. Ýakup hilegär boldy.
Peselme
Öýdäki esasy bölünişik şeýledi: «Ýabany awy gowy görýän Ysmail Esawy söýýärdi, ýöne Rebeka öýde oturýan Ýakuby söýýärdi» (Barlyk 25:28). Çagalarynyň arasynda ýakynlyk edýän ene-atalar öýüň binýadyna uly ýaryk salýarlar. Göräýmäge, Hudaýyň Rebeka beren pygamberligi, ýagny kiçiniň ulusyna hyzmat etjekdigi, onuň üçin bir obsesiýa boldy, ony Ýakuba geçirdi, ol bolsa uly doganyndan doglanlyk hukuklaryny «ogurlamak» üçin hile gurady. Ata Ybraýym Hudaýa Öz wadalarını ýerine ýetirmäge kömek etmäge synanyşanyňda kynçylyk döredýändigiňi öwrenipdi. Her nesil sapaklary kyn ýol bilen öwrenmek isleýän ýaly görünýärdi.
Bir wagtda, Ysmail atasynyň ýalňyşlyklaryny gaýtalady. Açlyk döwründe ol Müsüre gitdi we ol ýerde hem öz janyny halas etmek üçin aýaly barada ýalan sözledi. Şeýlelik bilen ogul, atasy ýaly, özüni gülkünç ýagdaýa saldy. Ybraýymyň ýagdaýynda, ýalan ýarym hakykatdy, sebäbi Sara hakykatdan-da onuň ýarym uýasy bolupdy (Barlyk 20:11-13). Ysmaýylyň ýagdaýynda, Rebeka onuň uýasy däl-de, ikinji doganoglany bolupdy (Barlyk 22:20-23). Gaýtalanýan ýalňyşlyklar has çylşyrymly we agyr bolýar.
Ysmaýylyň soňky körlügi we ölüminiň irki garaşylmagy (Barlyk 27:2-4) onuň soňky ýyllarynda ruhy gowşaklygy we imansyzlygy görkezýän ýaly, bu bolsa ony Ýakubyň doglanlyk hukuklaryny hile bilen ogurlamagyna gowşak etdi. Ybraýym ýaly Hudaý bilen iman gatnaşygy ony aldawdan we netijede ýüze çykan lapykeçlikden halas ederdi. Ysmaýyl üçin bir lapykeçlik, ol Ýakubyň agtyklarynyň köpüsini görmedi. Ýakubyň haçan öýüne gaýdyp gelendigi anyk däl, ýöne ol howlukmaýan ýaly görünýärdi, bir wagt Succothda, Şehemde, Betelde we Ederde ýaşady. Hekaýa onuň atasynyň ölen wagtynda gelendigini görkezýär (Barlyk 33:17-20; 35:6,21-22,27-29).
Biz näme öwrenip bileris?
Ysmail Hudaýyň aralaşmagy bilen doglan wada edilen oguldy. Ähtimal, onuň ene-atalary oňa dogluşynyň gudratly ýagdaýlaryny gürrüň berdiler, Hudaýyň eliniň onda bardygyny, Onuň planlarynyň üstünligini we Oňa ynanmagy nygtadylar. Ene-atalar Hudaýy ýakyndan bilmek we çagalaryny şol ýakynlyga getirmek üçin jogapkärdirler.
Oglan wagtynda, Ysmail atasynyň imanyny paýlaşdy we Hudaýa gurban hökmünde berilmäge meýletin tabyn boldy. Şu gün ene-atalar köplenç täze doglan çagalaryny Hudaýa bagyşlaýarlar. Çagalar ene-atalarynyň imanlaryny yzarlasa nähili gowy.
Ysmail öz gelnini saýlamak bilen baglanyşykly Hudaý tarapyndan ýolbaşçylyk edilen ýagdaýlary bilýärdi. Söz onuň Rebekany söýendigini aýdýar (Barlyk 24:67), ýöne gynansak-da olaryň gatnaşygy adaty bir ýagdaýa öwrüldi, onda olaryň çagalary esasy üns merkezine öwrüldi. Bu ähli maşgala gatnaşyklaryna zyýan ýetirdi.
Soňky ýyllarda, Ysmaýylyň imany durmuşynda ähmiýetsiz derejä çenli peseldi. Ol ýaşy bilen gowşady we gowşak tamamlandy – şu gün hem köp adamlara bolýan zatlaryň gynançly mysaly. Ysmaýylyň durmuşyndan öwrenip biljek köp zadymyz bar. Sorag, biz öwrenerismi?
