Lut ýaş ýigitdi, Ýehowa onuň daýysy Abramy Haldeýanyň Ur şäherinde çagyran wagty: “Ýurduňy, halkyňy we kakaň öýüni taşlap, Men saňa görkezerin ýere git” (Gelip çykyş 12:1). Ýehowa çagyryş bilen birlikde Abrama ajaýyp wadalary berdi.
Abram bilen
Abram gitdi, “nirede barýandygyny bilmese-de” (Ýewreýler 11:8) – bu akmaklyk bolardy, eger Hudaýyň Özi syýahat gollanmasy bolmasa. Kakasyz Lut (onuň kakasy Urda öldi) çagasız Abram bilen gitdi (Gelip çykyş 12:4), indi onuň ýerine kakasy. Olar Kanaan ýetende, Reb Abrama bu ýeriň şol ýeridigini aýtdy. Abram Rebe gurbanlyk sypasyny gurdy. Ol Betel şäherine gitdi, başga bir gurbanlyk sypasyny gurdy, soňra ýene Negeve gitdi (12:6-9).
Kanaan açlyk gelende, Abram Müsüre göçdi. Biz ony ýargylap bilmeris, ýöne Hudaýyň ony çagyran ýerinden aňry geçendigini belläp bileris; we gurbanlyk sypasy agzalmaýar, bu bolsa ybadatyň indi az ähmiýetli bolandygyny görkezýär. Hudaýyň bizi goýan ýerindäki açlyk, öz tagallam bilen ýaşamagymdan gowudyr. Kynçylyklar Hudaýyň ünsünden düşürmeýär ýa-da Onuň gözegçiligini ýa-da üpjünçiligini bozmaýar. Hatda Abram, Hudaýyň iň gowy iman mysallaryndan biri, imanynda kemçilikler boldy. Bu birinjisi. Ikinjisi tiz yzyndan geldi, ol öz aýalyny öz janyny halas etmek üçin onuň bilen gatnaşygyny inkär edip, masgaraçylyga sezewar etdi!
Bagyşlaýjy Reb Abramy öz-özünden döreden kynçylygyndan çykardy, ýöne netijesiz däl. Abram galmaly ýerine, we öz gurbanlyk sypasyna gaýdyp geldi, we Lut henizem yzyndan geldi (13:1-5), bolup geçen ähli zatlary synlap we geljekde ulanmak üçin aklynda bellikler edip. Abramyň Saraýy inkär etmegi netijesinde Müsürde toplanylan uly baýlyk (12:15-16) tizden olaryň aýrylyşmagyna mejbur eden gapma-garşylygy döretdi, Luty ýeke we taýýarlyksyz galdyrdy.
Lut Abramyň ýalňyşlyklaryndan sapak aldy, ýöne onuň dikeldişinden däl. Abram Hudaýyň çagyryşyna jogap berdi we Lut onuň bilen gitdi; Abram Hudaýa ybadat etdi, we Lut belki-de gatnaşdy – ýöne Abramyň gurbanlyk sypasynda, özüniňkide däl. Lut Abramyň yzyndan Müsüre gitdi, onuň bilen baýady, onuň yzyndan Betel şäherine gaýdyp geldi we Hudaý bilen ýakynlygynyň dikeldilişini gördi. Ýöne, gynansak-da, Lutyň durmuşynda dikeldiş ýok ýaly, ne-de gurbanlyk sypasy agzalmaýar.
Özi
Olar aýrylyşmaly bolanda, mähirli daýy Abram Luta ilki saýlamaga rugsat berdi, özüne galanyny aldy (13:5-9). Lut Abramyň yzyndan Hudaýyň isleginden daşary giden ýerinde öwrenen kriteriýalaryna esaslanyp saýlady. Ol “ýokary seretdi we Iordan düzlüginiň ähli ýeriniň suwlydygyny gördi ... Müsür ýurdy ýaly,” we ol “özüne ähli düzlügi saýlady” – bu saýlaw ony “Sodomyň golaýyna” getirdi, ol ýerde adamlar “erbet we uly günä edýärdiler” (13:10-13). Tizden Lut Sodomda boldy.
Şol wagtda, Hudaý Abrama dört tarapa görünýän ähli ýeri, özüne we nesillerine ebedi berdi (13:14-17). Hudaý hemişe Özü bilen ýöreýänlere iň gowusyny berýär.
Tizden Lut kynçylyga düşdi. Dört patyşa Sodoma we onuň ýaranlaryna hüjüm etdi, we Luty hem goşup, ähli adamlary ýesir aldy. Abram özüniň 318 hyzmatkärini ýaraglandyrdy, we Hudaýyň güýji bilen talaňçy patyşalary ýeňdi we ähli ýesirleri halas etdi (Gelip çykyş 14). Lut sapak aldygymy? Ýok, ol Sodoma gaýdyp geldi.
Hudaý öz meýilnamalarynyň we işleriniň beýanyny dowam etdirýär, olar Ybraýymy örän köp öz içine alýar, Lut bolsa, Hudaýyň isleginiň we meýilnamalarynyň akymynyň daşyna çykan, bir wagtlyk hekaýadan ýitirim boldy, diňe Ybraýym onuň durmuşynda ýene-de möhüm rol oýnan wagty ýene-de peýda boldy.
Bir gün Ybraýym üç myhmany garşylady (Gelip çykyş 8). Ikisi perişdelerdi, olar Sodoma gitdiler. Üçünjisi Rebdi, ol Ybraýym bilen şol bozuk ýeri ýok etmek baradaky meýilnamalaryny paýlaşdy. Sodomyň ahlak bozuklygyna garşy şikaýat “gykylyk” bolup, asmana ýetipdi, we Reb ýakyndan seretmek üçin aşak düşdi. Hudaýyň mynasyp hökümi ýerine ýetirmekden näderejede çekinýändiginiň ajaýyp görkezilişi, başga çäre bolmasa! Lut üçin çuňňur aladalanan Ybraýym, şäheri halas etmek üçin ýalbarýar, eger iň az sanda mynasyp adam tapylsa. Hudaý, Öz “dostunyň” (Ýakup 2:23) haýyşy bilen, hatda on “dogry” adam üçin hem hökümi ýatyrmaga taýýardy, ýöne iň az sany ýokdy.
Üç myhmanyň, şol sanda Rebiň, Ybraýyma – Hudaýy bilen agzybirlikde ýaşaýan tabyn ybadatçy – Ybraýymyň öz derejesinde, “adamlar” hökmünde (18:2), onuň bilen rahatlykda ýakynlaşmagy gyzykly.
Sodomda
Ýöne ikisi Sodoma “perişdeler” hökmünde (19:1) geldi – onuň howasy bolan ahlak çüýrükliginden daşda we aýry – Luty şäher derwezesinde, hökümetiň we kazyýetiň ýygnanýan ýerinde oturan ýerinde tapdylar, bu bolsa ony öz şäherinde bolup geçýän zatlar üçin jogapkärçilikli ýagdaýa goýdy.
Ybraýyma eden saparlaryndan düýpgöter tapawutlylykda, asmandan gelen bu perişdeler ylalaşykly Lutyň myhmansöýerligini kabul etmäge höwesli däldiler, onuň bilen gatnaşykda rahat däldiler, we onuň öýünde myhman bolmakdan köpçülik meýdançasynda gijäni geçirmegi makul bildiler. Reb, meniň öýümde hemişe hoş geldiň we rahat duý!
Lut ısrar etdi (19:1-3); soňky bolup geçenlerden görşümiz ýaly, mynasyp adamlar köçede howpsuz bolmazdy, we Lut muny bilýärdi. Perişdeler kabul etdiler. Sodomdaky bozuklygyň dolulygyna ynanmak kyn: “Şäheriň her ýerinden ähli adamlar ... ýaşlar we garrylar” Lutyň myhmanlaryny çykarmagyny talap etdiler, şonda olar olary gomoseksual zorlamak üçin (19:4-5).
Haýran galdyryjy ýagdaýda, Lut olara “dostlar” diýip ýüzlendi we olary ýargylamakdan ägä bolup – edil häzirki wagtda syýasy taýdan dogry bolmadygy ýaly – olara “bu erbet zady etmezligi” haýyş etdi. Has haýran galdyryjy ýagdaýda, ol olara öz gyz perzentlerini “islän zadyňyzy ediň” diýip hödürledi (19:7-8). Bütinleý bozuk Sodom bilen gurşalan Lut, ahlak, Hudaýdan gorkýan aňyny bütinleý ýitirdi.
Sodomyň erkekleriniň iki sany ýaş gyz perzentlerine gyzyklanmaýandygy, olaryň ahlaksyzlygynyň derejesini görkezýär. Gazaplanan olar, soňra özüni kazy hökmünde görkezmäge gelen daşary ýurtly hökmünde oňa garşy çykdylar.
Perişdeler Luty halas edip, ýakynlaşýan hökümetden çalt gaçmak üçin taýýarlamadyk bolsalar, nirede gutarardy kim bilýär. Sodomyň iki ýaş ýigidi (Olar Lutyň gapysynyň daşyndakylaryň arasyndadymyka?) Lutyň perwerişler toparyna gurban etmekçi bolan iki gyzy bilen durmuş gurmaga sözleşipdiler. Ol olara duýduryş berdi, ýöne olar “onuň degişýändigini pikir etdiler” (19:10-14). Ol hormatsyz degişmeler bilen tanalýardymy? Ol özüni gowy tanaýan ýaş ýigitler bilen hiç hili ynamdar däldi. Şeýlelik bilen olar galanlar bilen ýitirildi.
Sodomdan Daşary
Luty Sodomdan çykarmak, öz wezipelerini ýerine ýetirmäge we şäherden çykmaga höwesli bu perişdeler üçin gaty kyn iş boldy. Hudaýyň uly rehimdarlygyna (Lut näme üçin Oňa ynanmady?) we perişdeleriň “daglara gaç, ýogsa süpürilip aýrylarsyň” (19:17) diýen haýyşyna garamazdan, Lut özünde has gowy pikir bardygyny pikir etdi we henizem özüni saýlamak isledi: “Ýok, agalarym, haýyş! ... Seret, bu ýerde bir şäher bar ... Goý, men şoňa gaçaýyn ... Şonda meniň janym halas bolar” (19:16-20). Haýyş kabul edildi. Diňe çaltlaşyň; perişdeler Lut we onuň maşgalasy howpsuz bolýança öz wezipelerini ýerine ýetirip bilmediler (19:21-22).
Soňra Reb ýanýan kükürt ýagdyrdy we ähli sebiti ýok etdi, ol häzirki wagtda hem gury çöplük bolup galýar. Lutyň aýaly, ömrüni Sodomda ýaşan, perişdeleriň “Yzyňa seretme!” diýen duýduryşyna garamazdan, gynanç bilen seretdi we “duz sütüni” boldy – Hudaýyň höküminiň agyrlygynyň we Onuň bilen oýnamagyň howpunyň hemişelik ýatlatmasy (19:17,26; Luka 17:32).
Lutyň durmuşyna gelen ähli gowy zatlar onuň daýysy Ybraýymyň Hudaý bilen berk dostlugy sebäpli boldy: “Şeýlelik bilen Hudaý düzlügiň şäherlerini ýok eden wagty, Ol Ybraýymy ýatlady, we Ol Luty Lutyň ýaşan şäherlerini ýykan betbagtçylykdan çykardy” (19:29).
Ýöne Lut diňe soňky ahlak ýalňyşlygyna gitdi. Zoarda özüni howpsuz duýman, ol gyzlaryny gowakda ýaşamaga aldy. Olar dünýäniň soňuna ýetendigini we özleriniň ýeke-täk diri galanlardygyny duýdular. Olar ýeri täzeden doldurmak üçin gyssaglylyk duýdular, we kakalarynyň ýeke-täk elýeterli erkek adamdygyny pikir etdiler.
Bu sahna Mukaddes Kitapdaky iň ýigrenji sahnadyr. Olar kakalaryny serhoş etdiler we iki gyz hem ondan ogullar dogurdylar, ol ogullaryň nesilleri Ysraýylyň yzygiderli duşmanlary we olaryň arasynda butparazlygyň çeşmeleri boldular (Gelip çykyş 19:30-38; Zebur 83:1-8; 2 Ýyl ýazgylary 20; Nehemýa 13:23; 2 Patyşalar 23:13).
Gelip çykyşda Lutda dindarlygyň hiç hili yşaratynyň ýok ýaly görünýär, ýöne Hudaýa şükür “Reb Özüniňkileri bilýär” (2 Timoteos 2:19), we Petrus açyk aýdýar, Luty “dogry adam” diýip atlandyrýar. Ýöne dogry adam Lutyň saýlan dünýäsinde nädip ýaşaýar? Ol “kanunsyz adamlaryň hapa durmuşyndan gaharlandy (çünki şol dogry adam, olaryň arasynda her gün ýaşap, gören we eşiden kanunsyz işleri bilen öz dogry ruhunda azap çekýärdi)” (2 Petrus 2:7-8).
Käbirleri ýer ýüzündäki iň bagtsyz adamyň imansyz däl-de, Hudaýyň isleginden we aňly gatnaşygyndan daşary ýaşaýan imanlydygyny aýdýarlar. Şol ýagdaýda, Lut birinji mysaldyr. Ýöne ýeke-täk däl. Häzirki dünýä hem şeýlelik bilen müňlerçe mesihçini gorkuzdy, ýeňdi we dymdyrdy.
Biz Näme Öwrenýäris
Lutdan näme öwrenýäris? Meniň pikirimçe, biz mesihçiler hökmünde – bozuk dünýädäki Hudaýyň halky – diňe Isa Mesihiň gündelik durmuşymyzda bütin ýürekden yzyna eýerijileri bolup bilmeris. Ybraýym Hudaýyň yzyna düşdi. Ol süýşdi we ýykyldy, ýöne ol öz gurbanlyk sypasyna gaýdyp geldi. Lut Hudaýyň yzyna hakykatdan-da düşmedi; ol Hudaýyň yzyna düşen adamyň yzyna düşdi. Lutyň öz gurbanlyk sypasy ýokdy. Şeýlelik bilen, Ybraýym süýşse-de we ýykylsa-da, ol dikeldi. Lut onuň bilen süýşende we ýykylanda, ol dikelmedi. Ybraýym öz gurbanlyk sypasyna gaýdyp geldi. Lutyň gaýdyp gelmäge gurbanlyk sypasy ýokdy. Lutyň ýoly erbetden has erbede tarap aşaklygyna dowam etdi. Ybraýym diňe öz ruhy deňagramlylygyny dikeltmän, hatda Luty birnäçe gezek halas etmegi hem başardy.
Biz bilýäris, Halasgärimiz bizi bozuk dünýäde, 21-nji asyryň Sodomynda galdyrdy. Biz oňa nädip täsir ederis? Ybraýym dünýäden aýry Hudaý bilen ýöräp, oňyn täsir etdi. Lut Sodomda ýaşamagy saýlady, Hudaý bilen ýörämedi, we netijede şaýat hökmünde hiç zada ýaramady. Onuň Sodomda önüp-ösen gyzlary onuň bozuk ahlak kadalary bilen doly ýokuşdy. Sodom onuň raýat ýolbaşçysy hökmünde gatnaşmagy bilen kömek edilmedi. Onuň Hudaýyň wekili hökmünde hiç hili ynamdarlygy ýokdy, hatda geljekki giýewleri bilen hem. We Sodomdaky ahlak howasy onuň ýaşan döwründe diňe erbetleşdi, Hudaýyň ýeterlik bolan nokadyna çenli. “Daş-töweregiňizdäki dünýäniň sizi öz galybyna gysmagyna ýol bermäň” (Rimliler 12:2 Fillips). “Paganlaryň arasynda şeýle gowy durmuşda ýaşaň, olar sizi ýalňyş işler etmekde aýyplasa-da, olar siziň gowy işleriňizi görüp, Hudaýyň bizi zyýarat eden gününde Ony şöhratlandyrsynlar” (1 Petrus 2:12).
