Ähmiýeti Hudaýyň ýazylan sözi
Reb Isa Betlehemde doglandan birnäçe wagt soň (Luka 2:1-20), Gündogardan bir topar akyldar Iýerusalime geldi. Olar möhüm bir wezipe bilen geldiler: «Ýewreýleriň Patyşasy bolup doglan Ol nirede? Çünki biz Onuň ýyldyzyny Gündogarda gördük we Oňa sežde etmäge geldik» (Matta 2:2 NKJV). Olar nähili edip şeýle uzak ýerden gelip, ýaňy bolup geçen wakany bildiler?
Daniýel pygamberiň günlerinde Hudaý ony köp akyldarlaryň janyny rehimdarlyk we gudrat bilen halas etmek üçin ulandy. Nebukadnezar soňra Daniýeli, ony Beltesazzar diýip atlandyryp, olaryň üstünden başlyk edip goýdy (Daniýel 1:7, 2:48). Bu akyldarlar we olaryň nesilleri Daniýel tarapyndan ýazylan, geljekki wakalary beýan edýän bir kitaby ele geçirdiler (seret Daniýel 9:24-27, 10:1-12:13). Daniýel 9-da görkezilen wagtyň töwereginde, soňky nesliň akyldarlary (Matta 2) asmandaky gudratly zatlary synladylar we olara gyzyklanyp, özleriniň bilýän we synlaýan zatlaryna esaslanyp, Iýerusalime gitdiler. Ol ýere baranlarynda, ýolbaşçylaryň bu Patyşanyň gelmegine taýýar däldigini we gyzyklanmaýandygyny görüp geň galan bolmaly.
Höküm sürýän patyşa, «beýik» Herod, ýewreý dini ýolbaşçylaryny çagyryp, bu dogluşyň nirede bolandygyny bilmek isledi, özüniň Oňa sežde etmek isleýändigini aýdyp. Aslynda, Herod öz tagtyny isleýän diýip pikir eden bu Adamy öldürmegi meýilleşdirýärdi. Ýazgyçylar Mesihiň Ýahudanyň Betleheminde dogulmalydygyny tassyklamak üçin Mika (5:2-4) sitata getirdiler, ýöne olar Oňa sežde etmäge isleg bildirmediler. Herodyň ýaman niýetleri Hudaýyň gatyşmagy bilen ýatyryldy (Matta 2:7-15), hatda Ol bigünä çagalaryň we bäbekleriň gyrylmagyna rugsat beren bolsa-da (aýatlar 16-18).
Bu jikme-jiklikler bize «ýazylan ýaly» – Mukaddes Ýazgylarda köplenç gaýtalanýan jümle – kabul etmek we dogry niýetler bilen hereket etmek üçin Oňa we Onuň Sözüne iman we söýgi gerekdigini görkezýär. Esasan-da, biziň pese düşüş we ýüz öwrüş günlerimizdäki möhüm zat Hudaýyň ýazylan Sözüne berk ýapyşmakdyr. Şonuň üçin Pawlus resul öz ýaş işdeşi Timoteýi özünden öwrenen we Mukaddes Ýazgylardan bilýän zatlarynda dowam etmäge ruhlandyrdy (2 Timoteý 3:14-17). Ähli iman edenler Pawlusyň mysalyny we taglymatyny (1 Korintoslylar 11:1) yzarlamaga ruhlandyrylýar, olar häzirki wagtda-da güýjüni saklaýar we ähmiýetlidir.
Hudaý Öz pikirlerini mälim etdi
Hudaý Öz saýlan halky üçin pikirlerini Musa arkaly Barlykdan Kanun gaýtalanmasyna çenli mälim etdi. Musanyň oruntutary Ýeşuwa, Hudaýyň buýrugyny halka ýörite gurbanlyk sypasyny gurmak üçin ýetirdi, «Musa Kanun kitabynyň ýazylany ýaly» (Ýeşuwa 8:31). Dördünji nesil we ondan soňky nesiller Hudaýyň pikirlerinden daşlaşdylar, bu bolsa kazylar döwründe köp şowsuzlyklara sebäp boldy, çünki «her kim öz gözünde dogry bolany etdi» (Kazylar 21:25). Wagtyň geçmegi bilen, Hudaý Öz pikirlerini durmuşa geçirmek üçin Öz ýüregine laýyk bolan Dawudyň hökümdarlygyny getirdi (Zebur 132). Dawut bu hökümdarlygy öz ogly Süleýmana geçirdi, ony Hudaý ogul edip aldy (2 Samuel 12:24-25), Dawudyň öz şowsuzlyklaryna garamazdan.
Meýilnama şeýle boldy: Süleýman, Dawudyň ony ruhlandyryşy ýaly, «Reb Hudaýyňyň tabşyrygyny berjaý et: Onuň ýollarynda ýöremek, Onuň kanunlaryny, buýruklaryny, hökümlerini we şaýatlyklaryny berjaý etmek, Musa Kanunynda ýazylany ýaly , şonda sen ähli eden işleriňde we nirede döner bolsaň-da üstünlik gazanarsyň» (1 Patyşalar 2:3). Ilkinji boýun egmesinden soň, gynansak-da Süleýman şowsuzlyga uçrady, çünki ol resmi taýdan Hudaýa hyzmat edýän bolsa-da, ýüregi dürli butlara öwrüldi (11:1-11). Bu bolsa patyşalygyň bölünmegine getirdi.
Soňky nesillerde Hudaýyň beren görkezmeleri «Musa Kanun kitabynyň ýazylanyna görä » (2 Patyşalar 14:6) agzaldy we berjaý edildi. Has soň, Ýeremiýanyň günlerinde, ýagdaýlar gaty erbetleşenden soň, esasanam Manasse döwründe, Hudaý patyşa Ýoşiýa arkaly uly bir janlanma döretdi. Şol döwürde Hudaýyň Sözüne uly ähmiýet berildi, ony baş ruhany Hilkiýa ybadathanada tapypdy (22:8). Ýoşiýa soňra «ähli halka buýruk berdi: ‘Reb Hudaýyňyza Pasga baýramyny berjaý ediň, bu Äht Kitabynda ýazylany ýaly ’» (23:21). Ýatda saklaň, bu wakalar biziň üçin sapak hökmünde bolup geçdi we ýazyldy (1 Korintoslylar 10:1-13).
Ysraýylyň yzygiderli biwepalygy sebäpli, Hudaý demirgazyk Ysraýylyň On taýpasyny birnäçe Assiriýa patyşalarynyň günlerinde ýesirlige iberdi (2 Patyşalar 17). Bu taýpalaryň köpüsi henizem milletleriň arasynda dargap ýaşaýarlar we geljekde dikeldilýänçäler şeýle bolar (Ezekiýel 20).
Iki taýpa – Ýahuda we Benýamin, Lewilileriň galan bölegi we beýleki taýpalara degişli käbirleri – patyşa Ýoşiýanyň döwründe uly janlanmany başdan geçirdiler, ýöne olaryň köpüsi Ýoşiýadan soňky patyşalaryň boýun egmezligi sebäpli üç yzygiderli tapgyrda Babil ýesirligine iberildi (Ýeremiýa 24; 2 Hronikalar 36). 70 ýyllyk ýesirlik gutarandan soň (Ýeremiýa 29:10), galan bölegi Iýerusalime, ýene-de üç tapgyrda gaýdyp geldi we ybadathanany täzeden gurmaga we şäheri dikeltmäge başlady. Emma, soňky pygamber Malakiden soňky 400 «sessiz ýyldan» soň, galan Iki taýpa henizem Hudaý we Onuň Patyşasy üçin taýýar däldi. Soňra Hudaý Ýahýa çokundyryjyny «Reb üçin taýýarlanan halky taýýarlamak üçin» iberdi (Luka 1:17; seret Mark 1:1-13; Ýahýa 1; Matta 3; Luka 3).
Hudaýyň sözi öz ähmiýetini saklaýar
Hudaýyň halkynyň galan böleginiň arasynda şeýle köp ýüz öwrüş we şowsuzlyk bolandygyna garamazdan, 2 Hronikalarda ýedi gezek zatlaryň ýazylanyna göräedilendigini okamak geň galdyrýar. Hronikalar, ähtimal, Ezra ýazgyçy tarapyndan Babilondan Iýerusalime galan bölegi gaýdyp gelenden köp ýyl soň ýazylypdyr. Ikinji Hronikalar, esasanam, ýesirlikden öňki döwürdäki galan ýagdaýlary we Söze wepalylygy beýan edýär, agalyk edýän biwepalyga garamazdan. Aşakda 2 Hronikalardaky şol ýedi bölegiň gysgaça syny bar.
«Ýehoýada Rebbiň öýüniň gözegçiligini ruhanylaryň, Lewilileriň eline berdi, olary Dawut Rebbiň öýünde belläpdi, Rebbiň ýakma gurbanlaryny hödürlemek üçin, Musa Kanunynda ýazylany ýaly , şatlyk we aýdym bilen, Dawut tarapyndan bellenen ýaly» (23:18).
- Amaziýa «olaryň çagalaryny öldürmedi, ýöne Musa kitabynyň kanunynda ýazylany ýaly etdi, ony Reb buýurdy, aýdyp: ‘Atalar ogullar üçin öldürilmez, ogullar atalar üçin öldürilmez, ýöne her kim öz günäsi üçin öldüriler’» (25:4 NASB).
- «Olar ähli Ysraýyl boýunça, Beer-Şebadan Dana çenli, halkyň Iýerusalimde Ysraýylyň Hudaýy Rebbe Pasga baýramyny berjaý etmegi üçin jar etmek kararyna geldiler, çünki olar ony bellenen ýaly köplenç berjaý etmändiler» (30:5 ESV).
- «Halkyň köp bölegi, olaryň köpüsi Efraýymdan, Manassehden, Yssakaradan we Zebulundan, özlerini arassalamandylar, ýöne olar Pasga baýramyny belleneninden başgaçaiýdiler. Çünki Hezekiýa olar üçin doga edip: ‘Gowy Reb her kimi bagyşlasyn’ diýipdi» (aýat 18). Bu Hudaýyň Öz şowsuzlyga uçran halky üçin rehimdarlygyny görkezýär, olar Oňa ýaramak islegindedi.
- «Patyşa hem öz emläginiň bir bölegini ýakma gurbanlary üçin belledi: ertirki we agşamky ýakma gurbanlary üçin, Şabatlar we Täze Aýlar we bellenen baýramlar üçin ýakma gurbanlary, Rebbiň Kanunynda ýazylany ýaly » (31:3 NKJV).
- «Soňra olar ýakma gurbanlaryny aýyrdylar, olary halkyň atalarynyň öýleriniň bölümlerine Rebbe hödürlemek üçin bermek üçin, Musa kitabynyň ýazylany ýaly . Olar muny öküzler bilen hem etdiler» (35:12 NASB).
- «Indi Ýoşiýanyň galan işleri we onuň ýagşylygy, Rebbiň Kanunynda ýazylanyna görä , we onuň ilkinjiden soňkusyna çenli eden işleri, hakykatdan-da, Ysraýyl we Ýahuda patyşalarynyň kitabynda ýazylgydyr» (aýatlar 26-27 NKJV).
- Iýerusalime, Hudaýyň ýaşaýan ýerine gaýdyp gelen galan bölegi, zatlary Hudaýyň Sözünde ýazylanyna görä edýändikleri bilen häsiýetlendirildi (Ezra 3:2,4; Nehemýa 8:15, 10:34,36), we olar Hudaýyň bähbitlerini oňa laýyklykda sakladylar.
Emma, ähli gowy niýetlere garamazdan, kem-kemden däp-dessurlar Hudaýyň Sözünden ýokarda goýulýan bir ulgam döredi. Malaki ruhanylara we bu galan bölege degişli halka garşy çykdy, çünki olar Hudaýyň pikirlerine görä öz wezipelerinde bolsalar-da, olaryň ruhy ýagdaýy Hudaýyň gözünde dogry däldi. Reb Isa Hudaýyň wadalaryny ýerine ýetirmek üçin gelende, Ol ýolbaşçylara kanunyň harplaryny saklaýandyklary, ýöne Hudaýyň pikirlerini ýerine ýetirmeýändikleri üçin garşy çykdy. Başgaça aýdylanda, olar ýazylanyna görä hereket etdiler, ýöne muny diňe resmi ýagdaýda, Rebbe we Onuň halkyna söýgi bilen däl-de etdiler.
Reb Isa olara bu mesele boýunça köplenç garşy çykdy, mysal üçin Matta 23-e serediň. Matta 5-de Reb bäş gezek «Siz eşitdiňiz» diýip, şol däp-dessurlara salgylandy. Mukaddes Ýazgylarda «bäş» sanyň jogapkärçilikden söz açýandygyny bellemek peýdaly bolup biler, her elde bäş barmak we her aýakda bäş barmak ýaly. Ol her birini «Emma Men aýdýaryn...» diýip dowam etdirdi, soňra bolsa Hudaýyň üýtgewsiz we üýtgedilmez Sözüne salgylandy.
Goý, biz bu mysallardan ýazylany durmuşa geçirmegi öwreneliň (Ýakup 1:22). Häzirki wagtda bu Täze Äht taglymatlaryna laýyklykda hereket etmegi aňladýar – çünki biz Musa kanunynyň aşagynda däl – we muny dogry niýetler we maksatlar bilen, Ol gelýänçä Onuň hormaty we şöhraty üçin etmegi aňladýar! Hudaý diňe biziň Öz ýazylan Sözüni saklamagymyza we hormatlamagymyza gyzyklanmaýar, eýsem Ol biziň muny ýürekden etmegimizi isleýär, daşky görnüşde öz-özüňi aklamak bilen harplary saklamak bilen däl.
Siz eşitdiňiz ...
«Siz adam öldürmeli dälsiňiz, we kim adam öldürse, hökümiň howpy astynda bolar» (aýat 21).
«Siz zyna etmeli dälsiňiz ... Kim öz aýalyny boşasa» (aýat 27,31).
«Siz ýalan kasam etmeli dälsiňiz, ýöne kasamlaryňyzy Rebbe ýerine ýetirmeli» (aýat 33).
«Göz üçin göz we diş üçin diş» (aýat 38).
«Siz goňşyňyzy söýmeli we duşmanyňyzy ýigrenmeli» (aýat 43).
Emma Men size aýdýaryn ...
22-26-njy aýatlary okaň.
28-32-nji aýatlary okaň.
34-37-nji aýatlary okaň.
39-42-nji aýatlary okaň.
44-48-nji aýatlary okaň.
SOŇKY BELLIKLER
- Şa maşgalasynda oglanjyk doglanda oňa şazada diýilýär, ýöne Reb Isa doglanda Oňa derrew Patyşa diýildi!
- Olaryň janynyň nähili halas edilendigini bilmek üçin, Daniýel 2-ni okaň. Daniýeliň alan wezipesi (2:47) onuň akyldarlar bilen birmeňzeş zatlary edendigini aňlatmaýar, ýöne onuň Hudaý tarapyndan berlen düýşleri düşündirmek ukyplary patyşany ony ähli toparyň üstünden goýmaga sebäp boldy.
- Ýewreý tekstinde 16 gezek «ýazylany ýaly» diýip terjime edilip bilinjek birleşen söz bar (Ýeşuwa 8:31; 1 Patyşalar 2:3; 2 Patyşalar 14:6, 23:21; 2 Hronikalar 23:18, 25:4, 30:5,18, 31:3, 35:12,26; Ezra 3:2,4; Nehemýa 8:15,10:34,36). 2 Hronikalarda ýedi gezek duş gelýän şol bir ýewreý sözi käwagt «bellenen ýaly» ýa-da başgaça terjime edilýär.
- «Emma Men size aýdýaryn» Matta 5-de alty gezek duş gelýär (aýatlar 22,28,32,34,39,44). Gyzykly ýeri, şol bir grek sözi Efesliler 5:32-de ýedinji gezek duş gelýär.
