Rehberiň ýedi ybadathana iberen habary
(Ylham 2-3)
Öňki üç okuwymyzda biz ýaradylyşyň ýedi gününe, Rehberiň ýedi baýramyna we Matta 13-däki gök patyşalygy baradaky ýedi mysala gysgaça seretdik. Indi biz okuwymyzda Rehberiň Aziýadaky ýedi ybadathana iberen habarlaryna ýüzlenýäris, iman edenleri hakyky ýeňijiler bolmaga höweslendirýäris.
Şol wagt bu Aziýa häzirki Türkiýede Rim imperiýasynyň bir welaýatydy. Rehber (Ylham 2-3) tarapyndan ýüzlenilen ýygnaklar1 Pawlus Efesde işlän wagtynda başlanypdy. Olara, ähtimal, Petrus barypdy, we takmynan 20-25 ýyl soňra resuly Ýahýa şol bir ýerde ýaşap we gulluk edipdi.
Ylham kitaby Ýahýanyň gullugynyň bir bölegi bolup, onuň injili we üç haty hem şonuň ýaly. Olaryň hemmesi Mesih Isa-nyň şahsy beýikligine aýratyn üns bermek bilen häsiýetlendirilýär. Ýahýanyň injili öz ýazyjysynyň adyny agzamaýar, onuň ýerine ol Isa-nyň söýen şägirdi hökmünde görkezilýär,2 Onuň Şahsyýetiniň beýikligini çuňňur düşünmek bilen. Şonuň üçin, Rehber barada gürrüň edip, biz Onuň barada şeýle okaýarys:
Adam Ogly Nikodemus bilen gürleşýär, Oňa Özüne salgylanyp, «Kim gökde» (Ýahýa 3:13) diýip bilýärdi,
- Ýeke-täk doglan Ogl (Ýahýa 1:18), we
- Hudaýyň ebedi Ogly, Atanyň Ogly we ebedi ýaşaýyş (1 Ýahýa 5:20).
- Ýahýanyň aýratyn wezipesi iman edenlere Mesih Isa-nyň beýikligini we şöhratyny açmakdy,3 Rehber Isa-nyň ret edilen we henizem ret edilýän dünýä ulgamynyň fonunda.
Biz bu «kowlan,» adamlar tarapyndan ýigrenilen we ret edilen (Ýahýa 1:10-12; Işaýa 53:1-3) şol bir äleme täzeden giriziljekdigini (Ýewreýler 1:6) we her bir dyz Onuň öňünde egiljekdigini (Filipililer 2:10-11) bilýärismi? Ylhamda açylýan ýa-da üstü açylýan bu ylahy maksatnamadyr. Emma, Ýahýa bu barada ýazmanka, ol Mesih Isa-nyň beýikligini (Ylham 1) görkezýär, bu özbaşdak bir okuwdyr. Soňra, şol geljekki wakalar barada gürrüň etmanka, Ýahýa Mesih Isa-nyň şol döwürdäki ýygnaklaryna, şol sanda şondan bäri iman edenlere – hatda size we maňa-da şu gün ýüzlenmek üçin Onuň sözçisi bolýar!
Ylhamy nädip düşündirmeli
Bu barada köp bulaşyklyk bar, ýöne açar gapynyň agzynda. Ol Ylham 1:19-da tapylýar, bu kitabyň üç esasy bölegini görkezýär: geçmiş, häzirki we geljek. 1-nji bap Mesih Isa-nyň ilkinji gelşine, Onuň beýikligine garamazdan ret edilendigine degişli. Ylham 4-den başlap şol bir şöhratly Şahsyýet täzeden girizilýär, we bu prosesde hemmeler tarapyndan, isleseler-islemeseler-de, kabul ediler. Aralykda (Ylham 2-3), Rehber ýedi ybadathana ýüzlenýär.
Mundan başga-da, Ylham ähli Köne we Täze Äht pygamberlikleriniň ýerleşýän çarçuwany üpjün edýär. Bu bize şol ähli Mukaddes Ýazgylaryň manysyny we tertibini düşündirmäge kömek edýär. Başgaça aýdylanda, bu çarçuwa bilen biz pygamberligiň ähli böleklerini düşnükli bir meýilnama ýa-da plan boýunça bir ýere jemläp bilýäris.
Şol bir wagtda, Ylhamyň esasy maksady biziň Rehberimiz Isa-nyň Öz şöhratyny görkezjekdigini görkezmekdir arkaly we içinde kitabyň beýan edýän wakalary. Şonuň üçin, hatda bu höküm kitabynyň içinde-de, biz başynda üç esse bereket (Ylham 1:3) we soňra dürli kontekstlerde ýene alty bereket barada okaýarys. Bu ajaýyp we şöhratly Şahsyýet bilen meşgullanmak we Ony Kazynyň, Patyşanyň, Ruhanynyň, Hudaýyň hökümlerini ýerine ýetirijiniň we beýik ak tagtda oturjak Şahsyýetiniň (Ylham 20) beýikliginde göz öňüne getirmek nähili gowy. Ol Alfa we Omega, kim bar ähli zat, gürleýär ähli zat we işleýär ähli zat – ebedi «Men Bar» (Ylham 22:13 NKJV). Kitap şeýle hem Onuň biziň ruhlarymyzyň beýik Söýgüli, biziň Gelnalyjymyz (Ylham 19, 21-22) bolandygyny görkezýär. Onuň sesi bu kitaby okaýanlaryň we Ony öz Ýaradyjy-Halasgärleri hökmünde bilýänleriň ýüreklerini tolgundyrýar (Ylham 4-5). Şonuň üçin, Ylham kitabynyň Onuň ady agzalan pursatda öwgü bilen başlamagy geň däldir (Ylham 1:5).
Ýahýa ýeke-täk dogry ýol bilen jogap berdi: «Men Ony görenimde, Onuň aýaklaryna öli ýaly ýykyldym» (Ylham 1:17-19). Başgaça aýdylanda, öz-özüňe, tene, adamyň şöhratyna, öz-özüňe, adamyň maksatnamasyna ýa-da başga zatlara ýer galmaýar. Ölüm ýaly tejribesi arkaly, Ýahýa öz söýgüli Halypasy tarapyndan güýçlendirilmek we öwredilmek (Ylham 1:19) hormatyna eýe boldy. Şeýlelik bilen ol biziň Rehberimiziň şöhratlaryny bize we ähli äleme ýetirmäge ukyply edildi.
Ýedi hat we ybadathananyň taryhyna syn
Mesih Isa-nyň ilkinji gelşiniň, «gören zatlaryňyz» (Ylham 1), we Onuň ikinji gelşiniň (Ylham 4-22), ýa-da «mundan soň boljak zatlar» arasynda, bizde «bolýan zatlar» (Ylham 1:19) bar. Bu aňlatma Resullar 2-den tä göge alnana çenli ýerde Mesih Isa bilen baglanyşykly ybadathananyň döwrüni öz içine alýar. Emma, ybadathananyň taryhynyň başyndan, hatda resullar henizem iman edenler bilen diri we bar wagtynda-da, ýalňyşlyklar başlandy. Petrus gitmezden ozal öz nesline – we gytaklaýyn, biziň şu günki neslimize – Rehbere ýapyşmagy we Onuň merhemetinde we biliminde ösmegi tabşyrdy (2 Petrus 1:3-21, 3:18 okaň).
Bu kontekstde Ýahýanyň gullugynyň nämäni berýändigini bilmek möhümdir esasy, iman edenleri Hudaýyň berekederini bilmekde we ondan lezzet almakda goramak maksady bilen. Bir söz bilen, Ylham Mesih Isa-ny tanadýar we bizi ilkinji söýgimize – bize ähli zat bolan Rehberimiz Isa-nyň ýanyna gaýtaryp getirýär. Resul öz okyjylaryna soňuna çenli galýan, bize ýeňijiler bolmak üçin ähli zady berýän Şahsyýeti görkezdi – dünýä, şeýtan ýa-da ten tarapyndan ýeňilmezlik üçin.
Ybadathana, özüni ykrar edýän bir beden hökmünde, bu «ilkinji söýgi» (Ylham 2:4) duýgusyny ýitirdi. Has erbet, ol – hakyky iman edenler hem şol sanda – şol söýgini terk etdi. Bu biziň halas boluşymyzy ýitirip biljekdigimizi aňlatmaýar, ýöne onuň lezzetini ýitirip biljekdigimizi aňladýar. Siziň we meniň barada näme?
Käwagt jemgyýetçilik şaýatlygynda ýa-da islendik kontekstde ýalňyşlyk bolanda, Ýahýanyň ýazgylary her birini öwredýär şahsy iman edeni diňlemäge. Bu ony belli bir ybadathana iýerarhiýasyna ýa-da adam tarapyndan bellenen ulgama laýyk getirmek maksady bilen däl, ähli gowy niýetler bilen. Ýok, bu her bir iman edeni ilkinji söýgi ýagdaýyna dikeltmek we ony bu ýagdaýda we gatnaşykda soňuna çenli – ýagny ybadathananyň göge alnana çenli saklamak üçindir.
Ylham biziň näme boljakdygy ýa-da Rehberiň nädip gaýdyp geljekdigi we jemgyýetçilikde höküm sürjekdigi baradaky gyzyklanmalarymyzy kanagatlandyrmak üçin niýetlenmändir. Gaýtam, kitap Mesih Isa-nyň şöhratynyň açylmagy barada, bu bolsa birini döredýär ahlak netije, ybadathanany Gelnalyja taýýarlamak üçin, şeýlelik bilen Ruh we gelin «Gel» (Ylham 22:17) diýip bilerler. Gyzykly ýeri, «gel» bütin kitapda geliniň jemgyýetçilikde aýdýan ýeke-täk sözüdir. Bu arzuwyň, küýsegiň, söýginiň we aladaly garaşmagyň aňlatmasydyr.
Wakalaryň tertibi
Ylham 2-3-de tapylýan ybadathananyň taryhy aşakdaky ýaly jemlenip bilner:
Nämä ýazylanynda Efes biz ybadathananyň bir bütin hökmünde ilkinji söýgüsini terk edendigini görýäris. Taryhy taýdan, bu birinji asyryň ahyrynda bolup geçdi.
- Efesde bolup geçenler sebäpli, Rehber yzarlamalara rugsat berdi – Şeýtan gürleýän ýolbars ýaly hereket edýärdi (1 Petrus 5:8) – esasanam ikinji we üçünji asyrlarda. Izmir «mirra» diýmegi aňladýar, we bu şol asyrlardaky köp ejirler bilen gabat gelýär.
- Belki-de, köp sany wepaly şehitler sebäpli we ybadathana ösmegini dowam etdireni üçin, Şeýtan oňa başgaça hüjüm etdi, strategiýasyny üýtgetdi. Ol ýagtylyk perişdesi ýaly hereket etdi (2 Korinfliler 11:14), «eger olara garşy çykyp bilmeseňiz, olara goşulmaga synanyşyň» diýen plan bilen. Munuň arkaly, Rim imperatory özüni ykrar edýän ybadathananyň başy bolanda, iman edenler dünýäniň goragy astyna düşdüler. Bu gynançly ösüş hatda bar Pergamos, «gala» diýmegi aňladýar, taryhy taýdan dördünji asyrdaky we soňky wakalar bilen gabat gelýär.
- Dünýä bilen baglanyşyk kem-kemden özüni ykrar edýän ybadathananyň dünýäni dolandyrmak islegini döretdi. Bu arzuw amala aşdy Tiatira (gurban, ejir ysy). Bu 12-nji asyra we ondan soňky döwre degişli, papalyk ulgamynyň mutlak ygtyýarlygy iň ýokary derejesine ýetende we ahlak bozulmasy erbetleşende. Iň soňky iň ýokary dereje, göge alnandan soň, Ylham 17-18-däki beýik Wawilon bolar.
- Içinde Sardis, «gaçmak» diýmegi aňladýar, 16-njy asyryň başyndaky Reformasiýa döwründäki ýaly, degenere bolan ulgamdan bir galyndy çykaryldy. Emma, Rehberiň Sardise iberen habary Reformasiýadan takmynan 100 ýyl soň bolan ýagdaýa ýüzlenýärdi, şol wagt umumy ruhy pese düşüş Rimä garşy protest hökmünde özlerini Protestant diýip atlandyrýan milli ybadathanalary häsiýetlendirýärdi. Diri ýa-da ölüden direlen hakyky iman edenler Ol gelende Rehber bilen giderler, ýöne iman etmeýänler bu ýerde galar.
- Rehber öz merhemetinde, ruhy taýdan ölülerden bir galyndyny, edil şonuň ýaly, direlder, görkezilişi ýaly Filadelfiýa (doganlyk söýgüsi). Şol ybadathana Özü üçin ýagty bir janlanma we şaýatlykdy, ýöne adamyň ýalňyşlygy sebäpli güýji azdy. Ol şaýatlykdy we Onuň adyna we Hudaýyň Sözüne wepalylyk bilen tapawutlanýardy, 19-njy asyrda hem şeýle görüldi, Onuň gelmegine garaşylýarka (1 Selanikliler 4:16-18).
- Soňra biz bu ösüşiň soňky tapgyryna gelýäris: Laodikeýa, «halk karar berýär» diýmegi aňladýar. Bu ýerde Rehber, Filadelfiýa – ilkinji söýgä kollektiw dikeldiş bolan ybadathana – ähli zat bolan, gitmeli boldy. Daşarda, Ol henizem ýetmek üçin gapyny kakýar. Ybadathananyň pese düşendigini we onuň uzak taryhynyň soňuna ýakynlaşandygymyzy bilsek-de, Rehberiň daşarda durandygyny görmek bizi haýran galdyrmaýarmy?
- Möhüm bellik Hakyky iman eden Laodikeýada hem ilkinji söýgä dikeldilip bilner, ýöne iman etmeýänler höküm gününe çenli öz gatylyklaryny dowam etdirerler. Hakyky iman edenler dört dürli toparda, Pergamosdan soň ösüp we Laodikeýadan geçip. Her topar aýratyn, ýöne olar Mesih Isa-da birdirler we bilelikde göge alnar. Iman etmeýänler, Rehbere hakykatdan ynanmaýan özüni ykrar edýän hristianlar hem şol sanda, gysga döwrüň dowamynda ýerde galar. Biz hemişe hakyky ybadathana bilen diňe özüni ykrar edýänleriň ybadathanasyny tapawutlandyrmalydyrys. Göge alnanda bu soňky adamlar ýerde «galarlar» we beýik Wawilona öwrülerler.
Ýene birnäçe nokat
Ýedi ybadathananyň gysgaça beýanyny teklip edip, biz Mukaddes Ýazgylaryň (Ylham 2-3) öwredişini bu belli wakalaryň akymyna çäklendirmeýäris. Rehberiň ýedi habarynyň her biri ybadathananyň taryhynyň islendik döwründe her bir iman eden üçindir. Hatlar köp kitaplaryň ýazylan we henizem ýazylyp bilinjek ägirt uly baýlygy öz içine alýar.
Başga bir nygtamaly nokat, bu ýedi ýerli ýygnagyň ýa-da ybadathananyň, ähli aýratynlyklary bilen, Ýahýa ýazan wagtynda bilelikde ýaşandygydyr. Ýöne olaryň hemmesi ýitip gitdi, bu bolsa bizi diňe Rehberiň wepaly bolup galýandygyna gaýtaryp getirýär. Onda hiç hili ýalňyşlyk ýa-da kemçilik ýok!
Mundan başga-da, Rehberimiziň gapyny yzygiderli kakýandygyny (Ylham 3:19-20) görmek ruhlandyryjy dälmi? Ol özüni içeri zorlamak islemeýär. Ol aglamaýar ýa-da gygyrmaýar (Matta 12:19 serediň), ýöne Ol sabyr, merhemet, ýumşaklyk, wepalylyk, alada we söýgi görkezýär. Ol «ýokardan gelen akyldyr» (Ýakup 3:17), bize zerur bolan köp ajaýyp häsiýetler bilen.
Bu kynçylykly habaryň, «Ine, Men gapyda durun ...», Filadelfiýany häsiýetlendiren janlanmadan soň berilmegi nähili agyr – bu ýerde Mesih Isa ähli zatdy we göge alnana çenli şeýle bolmagyny dowam etdirer. Laodikeýada bolsa, adam resurslary, çözgütler, usullar we oýlap tapyşlar kem-kemden Onuň ýerini tutdy.
Şu gün Rehber bizi ýürekde we wyždanda özümizi barlamaga çagyrýar, bizi ilkinji söýgä dikeltmek we bizi Özüne gaýtaryp getirmek islegi bilen, şeýlelik bilen Ol bize ähli zat – täze, janly we ajaýyp bolup biler. Hudaýyň pikirlerine we ýollaryna boýun bolmak bilen, biz Rehberiň beýikligini ykrar etmäge getirileris, Eýýup köp ýyl mundan ozal tejribe edişi ýaly. Biz Laodikeýa bilen Köne Ähtiň soňky pygamberi Malakiniň günleri arasynda parallel hem görüp bileris, ol Wawilon ýesirliginden Iýerusalime, Hudaýyň saýlan ýaşaýyş ýerine gaýdyp gelen Hudaýyň halkynyň ýalňyşlygyna ýüzlenipdi. Olar dogry ýerde, ýa-da dogry ýagdaýdadiler, ýöne olar dogry ruhy ýagdaýdadiler, Hudaýyň merhemeti bilen emele gelen bir galyndyndan başga (Malaki 3:16 serediň). Biziň mübärek Rehberimiz islegli ýüreklerden, söýgi bilen Onuň ýumşak kakmasyna jogap berýän iman edenlerden jogap gözleýär, hatda olaryň jogaby gowşak bolsa-da. «Rehber, bize kömek et!»
SOŇKY BELLIKLER
- «Ýygnak» «çagyrylanlaryň topary» diýmegi aňladýar – butparazlykdan, ýewreýlikden ýa-da islendik -izmden çagyrylanlar. Dil taýdan, «ybadathana» sözi «Rehber» sözi bilen baglanyşykly.
- Ýahýa bu ýerde ýerde Isa-nyň döşünde dynç almak hormatyna eýe boldy we biziň Rehberimiz bilen iň ýakyn tanyş bolan şägirt boldy. Ol «Isa-nyň söýen şägirdi» (Ýahýa 21:20) hökmünde Ony dymyp yzarlan we Isa-nyň «Eger Men Onuň gelýänçäm galmagyny islesem, bu saňa näme?» (Ýahýa 21:22) diýen şägirdi boldy. Bu şägirdiň Rehberi ähli beýikliginde – geljekki Kazy we Patyşa hökmünde we häzir Ylham 2-3-däki şemdanlaryň arasynda ýöreýän Şahsyýet hökmünde görmegi laýyk dälmi?
- Grek sözi «apokalipsis» köplenç «ylham» diýlip terjime edilýär, we ol «açylyş» diýlip hem terjime edilip bilner. Bu kitapda Rehber Özü gizlin, geçmiş, häzirki we geljek zatlary, biziň, dünýä ýa-da Özü barada bolsun, açýar.
Geljekki neşirler üçin başga bir seriýany taýýarlaýarkak, biziň üçin doga ediň.





